نکات تیزهوشانی بی مهره‌ها از علوم نهم

  علوم تیزهوشان   زمان مطالعه 7 دقیقه  29 / 01 / 1401 اشتراک گذاری

بی‌مهره‌ها گروهی از جانوران هستند که برخلاف مهره‌داران فاقد ستون مهره هستند. آشنایی با ویژگی‌ها و دسته‌بندی بی‌مهره‌ها اهمیت زیادی در پاسخگویی به سوالات تیزهوشان از علوم نهم دارد. در این مقاله قصد داریم نکات مربوط به بی‌مهرگان را بررسی کنیم.

موجودات زنده را در۵ گروه اصلی (سلسله) طبقه‌بندی می‌کنند:

  • جانوران
  • گیاهان
  • آغازیان
  • قارچ‌ها
  • باکتری‌ها

سلسله جانوران نسبت به سایر سلسله‌ها گوناگونی بیشتری دارند و خود به دو شاخه مهره‌داران و بی‌مهره‌ها تقسیم می‌شوند.

تقسیم بندی بی مهره‌ها

بی‌مهره‌ها در ۶ گروه تقسیم‌بندی می‌شوند که شامل:

    • اسفنج‌ها
    • کیسه‌تنان
    • کرم‌ها← ۱- کرم‌های پهن ۲- کرم‌های لوله‌ای ۳- کرم‌‌های حلقوی
    • نرم‌تنان
    • بندپایان
    • خارپوستان
  • بیشتر بی‌مهره‌ها اسکلت خارجی دارند و فاقد ستون مهره می‌باشند.
  • بی‌مهره‌ها اکثریت جانوران را تشکیل داده‌اند.

اسفنج‌ها:

  • اسفنج‌ها ساده‌ترین نوع جانوران آبزی هستند زیرا فاقد هرگونه دستگاهی در بدنشان می‌باشند.
اسفنج ها از بی مهره ها
اسفنج‌ها
  • ورود و خروج مواد: در پیکرشان سوراخ‌های کوچکی وجود دارد که آب از آن‌ها وارد می‌شود. همچنین یک سوداخ بزرگ بالای پیکر اسفنج وجود دارد که آب وارد شده از آن خارج می‌شود.
  • این جانوران در جای خود ثابت هستند.
  • در دیواره بدن اسفنج سلول‌های رشته‌داری موجود می‌باشند که حرکت رشته‌های آن‌ها، سبب حرکت آب در بدن اسفنج، از داخل به خارج می‌شود.
  • این سلول‌های رشته‌دار مواد غذایی را از آب دریافت کرده، درون خود گوارش می‌کنند و از طریق انتشار این مواد غذایی را به سایر سلول‌ها نیز می‌رسانند.
  • از آنجایی که اسفنج‌ها هیچ دستگاهی درون بدن خود ندارند، جریان آب به تنفس و دفع مواد زائد نیز کمک می‌کند.
  • فواید اسفنج‌ها:
    • زیستگاه انواعی از جلبک‌ها و جانداران کوچک دریایی
    • از آن‌ها مواد دارویی استخراج می‌شود.

کیسه‌تنان:

  • مثل عروس دریایی و شقایق دریایی و مرجان‌ها
شقایق دریایی از کیسه تنان بی مهره
شقایق دریایی از کیسه تنان

 

  • ورود و خروج مواد: جانورانی هستند که بدن آن‌ها شبیه به کیسه است و دهانه این کیسه محل ورود و خروج مواد می‌باشد.
  • این جانداران بازوانی دارند که به اطراف کیسه متصل است.
  • برخی از آن‌ها فاقد تحرک هستند، مثل شقایق دریایی.
  • برخی از آن‌ها شناور هستند، مثل عروس دریایی.
عروس دریایی از کیسه تنان بی مهره ها
عروس دریایی از کیسه تنان

مرجان‌ها:

  • بزرگ‌ترین گروه کیسه‌تنان مرجان‌هایی هستند که اسکلتی آهکی دارند.
  • از تجمع اسکلت آهکی آن‌ها، ابتدا اشکال مختلف مرجانی و در نهایت آبسنگ و جزایر مرجانی تشکیل می‌شود. مثل جزیره خارک و جزیره کیش.
  • فواید مرجان‌ها:
    • مرجان‌ها زیستگاه بسیار مناسبی برای آبزیان و ماهی‌ها هستند.
    • صخره‌های مرجانی همچون موج‌شکن طبیعی عمل می‌کنند و انرژی امواج را گرفته و مانع از فرسایش بیشتر سواحل می‌شوند.
مرجان دریایی از کیسه تنان
مرجان دریایی از کیسه تنان

کرم‌ها:

کرم‌ها خود شامل سه دسته می‌باشند:

۱) کرم‌های پهن:

  • مثل کرم کدو، کرم پلاناریا، کرم برگی‌شکل
کرم پلاناریا
پلاناریا نوعی کرم پهن است.
  • ساده‌ترین گروه کرم‌ها هستند.
  • دستگاه‌های بدن: دستگاه‌ عصبی و دستگاه گوارش
  • ورود و خروج مواد: این جانوران تنها یک راه برای ورود مواد دارند؛ اما خروج مواد زائد از بدن آن‌ها، از سطح پوست صورت می‌گیرد.
  • نحوه زندگی: اکثر کرم‌های پهن انگل هستند و مراحل مختلف رشد و نمو خود را در بدن جانداران دیگر از جمله انسان سپری می‌کنند.
  • کرم کدو:
    • نوزاد کرم کدو که در گوشت گاو آلوده، زندگی می‌کند.
    • این نوزاد کرم می‌تواند وارد بدن ما شود و در آنجا بالغ و بزرگ شود.
    • سال‌ها در روده باقی می‌ماند و از دو طریق باعث آسیب به انسان می‌شود:
      • مصرف بخشی از غذای گوارش شده.
      • ممکن است باعث انسداد روده نیز شود.
کرم کدو
کرم کدو از دسته کرم‌های پهن است.

۲) کرم‌های لوله‌ای:

  • این کرم‌ها بر خلاف بی‌مهرگان گفته شده، دستگاه گوارششان دهان و مخرج دارد.
  • دستگاه‌های بدن: دستگاه گوارش، دستگاه عصبی
  • نحوه زندگی: برخی از آن‌ها زندگی آزاد دارند. برخی نیز زندگی انگلی دارند؛ مثل: آسکاریس، کرمک، کرم قلاب‌دار.

 

کرم آسکاریس کرم لوله ای
کرم انگل آسکاریس از دسته کرم‌های لوله‌ای است.
  • انواع آزاد: تعدادی از آن‌ها در خاک زندگی می‌کنند که پس از خوردن باکتری‌ها و قارچ‌ها، ترکیباتی را به خاک اضافه می‌کنند که باعث حاصل‌خیزتر شدن خاک می‌شود.
  • انواع انگلی: تخم کرم‌های لوله‌ای انگل بیشتر از طریق آب و سبزیجات آلوده، وارد بدن می‌شود و در دستگاه گوارش به کرم بالغ، تبدیل می‌شود.

۳) کرم‌های حلقوی:

  • مثل کرم خاکی و زالو
  • کرم‌های حلقوی دارای بدنی حلقه حلقه، نرم و ماهیچه‌ای هستند.
  • دستگاه‌های بدن: دستگاه عصبی، دستگاه گوارش، دستگاه گردش خون و دفع مواد زائد
  • پوست آن‌ها مویرگ‌های فراوانی دارد و جذب اکسیژن از طریق همین مویرگ‌های پوست صورت می‌گیرد و بنابراین پوست آن‌ها باید همیشه مرطوب باشد.
  • نحوه زندگی: اکثر کرم‌های حلقوی زندگی آزاد دارند؛ اما برخی از آن‌ها نیز به صورت انگلی زندگی می‌کنند.
  • کرم خاکی:
    • نمونه معروفی از کرم‌های حلقوی است.
    • وجود آن در زمین‌های کشاورزی اهمیت زیادی دارد و سبب بهبود کیفیت خاک و حاصل‌خیزی آن می‌شود
  • زالو:
    • از انواع انگلی کرم‌‌های حلقوی می‌باشد.
    • ازخون جانوران دیگر تغذیه می‌کند.
زالو نوعی کرم حلقوی
انگل زالو نوعی کرم حلقوی است.

 

نرم‌تنان:

  • نرم‌تنان بدنی نرم و بدون حلقه دارند که در بیشتر آن‌ها توسط صدفی سخت در برگرفته شده و محافظت می‌شود.
  • محل زندگی: بیشتر آن‌ها در آب دریا یا آب شیرین زندگی می‌کنند و برخی نیز در خشکی.
  • کاربردهای نرم‌تنان:
    • از صدف آن‌ها در تهیه ابزار زینتی، صنایع دارویی، بهداشتی، نخ بخیه و کلسیم قابل جذب استفاده می‌شود.
    • استخراج مروارید از درون صدف دوکفه‌ای‌ها نیز یکی از فواید نرم‌تنان است که از لحاظ اقتصادی بسیار اهمیت دارد.
  • مضرات نرم‌تنان:
    • برخی از نرم‌تنان مانند حلزون و لیسه، از آفات گیاهی به شمار می‌روند.
    • برخی نرم‌تنان واسطه انتقال بعضی از کرم‌های انگلی به انسان‌اند.

 

 

بندپایان:

  • بندپایان، بزرگترین گروه جانوران را بر روی زمین، تشکیل می‌دهند.
  • در میان بندپایان حشرات از سایرین فراوان‌ترند.
  • محل زندگی: تقریبا در همه زیستگاه‌های روی زمین، یافت می‌شوند.
  • این بی‌مهره‌ها بدن و اندام‌های حرکتی بند بندی دارند.
  • این جانوران اسکلت خارجی و سختی دارند که عضلات به آن متصل‌اند و از اندام‌های داخلی حفاظت می‌کند.
  • دلیل پوست‌اندازی: سخت‌بودن اسکلت خارجی، جلوی رشد جانور را می‌گیرد. به همین دلیل، بسیاری از آن‌ها پوست‌اندازی می‌کنند؛ ⇐ اسکلت قبلی را از خود جدا می‌کنند و یک اسکلت بزرگتر و جدید برای خود می‌سازند.
  • بندپایان را براساس زائده‌های بدن، به ویژه تعداد پاهای حرکتی در چهار گروه، طبقه‌بندی می‌کنند:
    • حشرات ⇐ ۶ پا حرکتی
    • عنکبوتیان ⇐ ۸ پا حرکتی
    • سخت‌پوستان ⇐ ۱۰ پا حرکتی
    • هزارپایان ⇐ بیشتر از ۱۰ جفت پا حرکتی

۱) حشرات:

  • حشرات فراوان‌ترین دسته از بندپایان می‌باشند.
  • شاید تعداد حشرات موجود در یک باغچه از تعداد ساکنان یک شهر بیش‌تر باشد!
  • مضرات حشرات:
    • آسیب رساندن به محصولات کشاورزی ⇐ ملخ‌ها
    • خوردن وسایل چوبی و کاغدها ⇐ موریانه‌ها
    • انتقال بیماری‌ها ⇐ پشه آنوفل(انتقال‌دهنده مالاریا)
    • ایجاد مزاحمت هنگام استراحت ⇐ مگس و پشه
  • فواید حشرات:
    • با کمک به گرده‌افشانی، در تولید محصولات کشاورزی نقش دارند.
    • تولید ابریشم
    • تولید موم و عسل
    • نقش بسیار مهمی در زنجیره غذایی موجودات زنده دارند. (مثلا ماهی‌های آب شیرین از حشرات و لارو آن‌ها تغدیه می‌کنند.)
    • تاثیر در بهداشت محیط، از طریق تخریب لاشه جانوران
    • از آن‌ها به عنوان موجود آزمایشگاهی به‌ویژه در آزمایشگاه ژن‌شناسی استفاده می‌شود.

۲) عنکبوتیان:

  • عنکبوتیان ۸ پا دارند و شامل عنکبوت‌ها، رتیل‌ها، عقرب‌ها و کنه‌ها می‌باشند.
  • بسیاری از آن‌ها نیش زهری دارند.
  • برخی از این جانوران (عنکبوت‌ها) توانایی تنیدن تار را دارند.
  • فایده تار:
    • برای خود عنکبوت: خانه و تله‌ای برای شکار حشرات کوچک‌تر و تغذیه از ‌آن‌ها
    • برای انسان‌ها: حشرات مزاحم را به دام می‌اندازد.

3) سخت‌پوستان:

  • دارای پوستی بسیار سخت هستند که ازاندام‌های داخلی آن‌ها حفاظت می‌کند.
  • اکثر سخت‌پوستان در ابعاد ذره‌بینی هستند.
  • محل زندگی: بیشترشان دریازی هستند و غذای جانوران بزرگ مثل ماهی‌ها را تشکیل می‌دهند. برخی نیز در خشکی زندگی می‌کنند. مثل خرخاکی
خرخاکی از سخت پوستان بی مهره
خرخاکی یک سخت پوست است

۴) هزارپایان:

  • نسبت به بقیه بندپایان کمیاب‌ترند.
  • شکل ظاهری و تعداد پاهای زیاد، آن‌ها را از بقیه بندپایان متمایز می‌کند.

* تعداد پاهای هزارپایان به هزار نمی‌رسد!

  • بعضی از آن‌ها گوشتخوار و برخی گیاه‌خوارند.

خارپوستان:

  • مثل توتیا، ستاره دریایی و سکه شنی
  • دسته‌ای از بی‌مهرگان هستند که در سطح بدن و زیر پوستشان خارهایی وجود دارد.
  • در بدنشان فقط دستگاه گردش آب دارند که این دستگاه کار دستگاه‌های گردش خون، تنفس و دفع را انجام می‌دهد.
  • محل زندگی: همه آن‌ها دریازی هستند.
توتیا از خارپوستان بی مهره
توتیا از خارپوستان

در انتها توصیه میکنم به مطالب زیر هم سر بزنید:

برای دریافت مطالب بیشتر راجع به تیزهوشان و نمونه دولتی، پیج اینستاگرام ما را فالو کنید و برای تماشای کلیپ های آموزشی به کانال آپارات ما نیز مراجعه کنید.

اگر شما هم راجع به ”بی‌مهره‌ها از علوم نهم تیزهوشان” سوالی دارید، زیر همین پست بنویسید. قول می دهیم تا جای ممکن پاسخ دهیم.

اگر دانش آموز پنجمی ، ششمی ، هفتمی ، هشتمی و یا نهمی هستی و قصد داری در آزمون تیزهوشان یا نمونه دولتی قبول بشی ، مجموعه ابراهیمی 20 دقیقه مشاوره رایگان بهت هدیه میده , فقط کافیه فرم زیر را پر کنید تا مشاوران ما با شما تماس بگیرند ...

  • این فیلد برای اعتبار سنجی است و باید بدون تغییر باقی بماند .
    درباره این مطلب نظر دهید !

    دیدگاهتان را بنویسید

    به کمک نیاز داری؟ با ما در تماس باشید!
    شروع گفتگو
    سلام! نیاز به پشتیبانی داری ؟